របៀបប្រើប្រាស់ Linux Command សម្រាប់អ្នកមកថ្មី (Beginner's Guide)

ការផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើប្រាស់ផ្ទាំងកម្មវិធី (GUI) មកប្រើប្រាស់ផ្ទាំងបញ្ជាអក្សរ (Terminal) អាចជារឿងមួយដែលពិបាកបន្តិចសម្រាប់អ្នកចាប់ផ្តើមដំបូង។ ប៉ុន្តែ កុំបារម្ភអី! Linux Command មិនពិបាកដូចអ្វីដែលអ្នកគិតនោះទេ។ ខាងក្រោមនេះជាពាក្យបញ្ជា (Commands) មូលដ្ឋានបំផុតដែលអ្នកត្រូវដឹង៖

១. ការស្វែងយល់ពីទីតាំងបច្ចុប្បន្ន (Navigation)

មុននឹងធ្វើអ្វីមួយ អ្នកត្រូវដឹងថាខ្លួនឯងកំពុងស្ថិតនៅ Folder ណាមួយក្នុងកុំព្យូទ័រជាមុនសិន។

• pwd (Print Working Directory): បង្ហាញផ្លូវ (Path) នៃ Folder ដែលអ្នកកំពុងស្ថិតនៅ។
• ls (List): បង្ហាញបញ្ជីឈ្មោះឯកសារ (Files) និង Folder ទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងទីតាំងបច្ចុប្បន្ន។
• cd (Change Directory): ប្រើសម្រាប់ផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់ Folder ផ្សេង។

ឧទាហរណ៍នៃការប្រើប្រាស់៖ cd Documents (ចូលទៅក្នុង Folder Documents) cd .. (ត្រឡប់ថយក្រោយមក Folder មេវិញ)

២. ការគ្រប់គ្រង File និង Folder (File Management)

ការបង្កើត លុប ឬចម្លង គឺជាអ្វីដែលយើងធ្វើញឹកញាប់បំផុតនៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ។

• mkdir : បង្កើត Folder ថ្មី។ (ឧទាហរណ៍៖ mkdir MyProject)
• touch : បង្កើត File ទទេរថ្មីមួយ។ (ឧទាហរណ៍៖ touch note.txt)
• cp : ចម្លង (Copy) File ឬ Folder។ (ឧទាហរណ៍៖ cp note.txt backup.txt)
• mv : ប្តូរទីតាំង File ឬប្រើសម្រាប់ប្តូរឈ្មោះ។ (ឧទាហរណ៍៖ mv note.txt Documents/)
• rm : លុប File។

⚠️ ចំណាំ៖ បើចង់លុប Folder ទាំងមូល ត្រូវប្រើបញ្ជា rm -r ឈ្មោះ_Folder។

៣. សិទ្ធិគ្រប់គ្រងខ្ពស់ (System Admin)

ពេលខ្លះ Linux មិនអនុញ្ញាតឱ្យយើងដំឡើងកម្មវិធី ឬកែប្រែ File ប្រព័ន្ធឡើយ លុះត្រាតែយើងមានសិទ្ធិជាអ្នកគ្រប់គ្រងខ្ពស់ (Administrator/Root)។

• sudo (Superuser Do): ដាក់ពីមុខ Command ផ្សេងទៀត ដើម្បីដំណើរការវាជាមួយនឹងសិទ្ធិខ្ពស់បំផុត។

ឧទាហរណ៍នៃការប្រើប្រាស់៖ sudo apt update (សម្រាប់ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពប្រព័ន្ធ ឬ System Update)

💡 គន្លឹះសម្ងាត់សម្រាប់អ្នកថ្មី៖

ពេលកំពុងវាយឈ្មោះ File ឬ Folder វែងៗ អ្នកគ្រាន់តែវាយ ២-៣ អក្សរដំបូង រួចចុចប៊ូតុង --Tab-- នៅលើ Keyboard នោះវានឹងបំពេញឈ្មោះដែលនៅសល់ឱ្យអ្នកដោយស្វ័យប្រវត្តិ (Auto-complete)។